เมื่อยืนอยู่เบื้องหน้าความยิ่งใหญ่ของภูเขาไฟฟูจิหรือแนวเทือกเขาแอลป์ญี่ปุ่น หลายคนมักหลงใหลไปกับทัศนียภาพอันเวิ้งว้างเบื้องล่าง จนหลงลืมไปว่าเบื้องบนนั้น อากาศกำลังบางเบาลงทุกย่างก้าว ความกดอากาศและปริมาณออกซิเจนที่ลดต่ำลงตามความสูง ไม่ว่าจะเป็นนักปีนเขามือฉกาจหรือมือใหม่ ต่างก็ต้องเผชิญกับบททดสอบทางสรีรวิทยาที่ธรรมชาติขีดเส้นไว้เหมือนๆ กัน
อาการแพ้ความสูงเฉียบพลัน (Acute Mountain Sickness หรือ AMS) จึงไม่ใช่เรื่องของความอ่อนแอทางร่างกาย หากแต่เป็นกลไกตามธรรมชาติเมื่อร่างกายมนุษย์ถูกบังคับให้ปรับตัวต่อสภาพแวดล้อมที่ขาดแคลนออกซิเจนอย่างฉับพลัน การทำความเข้าใจและเตรียมพร้อมรับมืออย่างเป็นวิทยาศาสตร์ จึงเป็นกุญแจสำคัญเปลี่ยนการเดินทางสู่หลังคาแห่งญี่ปุ่นให้ปลอดภัยและงดงามอย่างแท้จริง
ถอดรหัส AMS: เมื่อออกซิเจนเบาบางลงเบื้องหน้ายอดเขา 3,776 เมตร
เมื่อก้าวขึ้นสู่ความสูงระดับ 2,400 เมตร ณ บริเวณสถานีที่ 5 ของภูเขาไฟฟูจิ (ไม่ว่าจะเป็นเส้นทางโยชิดะหรือฟูจิโนะมิยะ) ปริมาณออกซิเจนในบรรยากาศจะลดลงเหลือเพียงราว 75% และจะลดดิ่งลงเหลือเพียง 60-65% เมื่อพิชิตถึงยอดเขาที่ระดับ 3,776 เมตร การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นรวดเร็วเกินกว่าที่ร่างกายจะปรับตัวทันหากขาดการเตรียมพร้อม
อาการแพ้ความสูงเฉียบพลัน (AMS) มักแสดงอาการเตือนผ่านสัญญาณทางระบบประสาทและทางเดินอาหาร เช่น อาการปวดตุบๆ บริเวณขมับหรือหลังดวงตา มึนงง คลื่นไส้อ่อนๆ และเหนื่อยหอบเร็วกว่าปกติแม้จะออกแรงเพียงเล็กน้อย สิ่งสำคัญคือ อาการเหล่านี้ไม่ได้เลือกปฏิบัติว่าใครแข็งแรงหรืออ่อนแอ เพราะนักกีฬาฟิตซ้อมมาอย่างดีก็สามารถเผชิญภาวะนี้ได้เช่นกัน หากขาดการให้เวลาแก่ร่างกายในการสร้างเม็ดเลือดแดงและปรับอัตราการหายใจให้สอดคล้องกับความกดอากาศที่เปลี่ยนไป
กฎเหล็กแห่งการปรับสภาพร่างกาย (Acclimatization) และจังหวะการเดิน
หัวใจสำคัญที่สุดในการป้องกัน AMS คือ การไมรีบร้อนเร่งรีบเอาชนะความสูง เมื่อเดินทางถึงสถานีที่ 5 กฎเหล็กที่นักปีนเขาผู้เชี่ยวชาญยึดถือคือ การหยุดพักผ่อนและเดินวนเวียนปรับสภาพร่างกาย (Acclimatization) เป็นเวลาอย่างน้อย 1 ถึง 2 ชั่วโมง ช่วงเวลานี้เปิดโอกาสให้ร่างกายได้ทำความคุ้นเคยกับอากาศบางเบา จิบร้อนๆ ทานอาหารเบาๆ และปล่อยให้ระบบไหลเวียนโลหิตปรับตัว
เมื่อเริ่มออกเดินทาง ทักษะการก้าวเท้าต้องสอดคล้องกับจังหวะหายใจ (Pacing) เดินด้วยความเร็วคงที่สม่ำเสมอ ไม่เดินเร็วเกินไปจนหัวใจเต้นรัว ทุกย่างก้าวควรฝึกหายใจเข้าลึกและยาว เพื่อขับอากาศเสียออกจากปอดให้หมด และรับออกซิเจนเข้าสู่กระแสเลือดให้ได้มากที่สุด การหยุดพักสั้นๆ ทุก 30-40 นาที จะช่วยรักษาเสถียรภาพของร่างกายไม่ให้สะสมความล้ามากจนเกินไป
ออกซิเจนกระป๋องพกพาและการจัดการยามฉุกเฉินบนเส้นทางลาดชัน
ออกซิเจนกระป๋องพกพา (Oxygen Canister) ที่วางจำหน่ายตามร้านสะดวกซื้อหรือตามร้านค้าบนสถานีภูเขาไฟฟูจิ ถือเป็นอุปกรณ์เสริมที่มีประโยชน์อย่างยิ่งในยามที่ร่างกายเริ่มส่งสัญญาณประท้วง แม้ว่าออกซิเจนกระป๋องจะไม่สามารถทดแทนกระบวนการปรับสภาพร่างกายตามธรรมชาติได้ทั้งหมด แต่ก็ทำหน้าที่บรรเทาอาการวิงเวียนและช่วยฟื้นฟูพลังงานในยามฉุกเฉินระหว่างไต่ระดับสู่สถานีที่สูงขึ้น เช่น บริเวณสถานีที่ 7 หรือ 8
อย่างไรก็ตาม หากผู้เดินทางมีอาการปวดหัวรุนแรง อาเจียนต่อเนื่อง ทรงตัวไม่ได้ หรือมีภาวะสับสนมึนงง สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่ความเหนื่อยล้าธรรมดา แต่เป็นสัญญาณอันตรายของภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงขึ้น มาตรการความปลอดภัยที่เด็ดขาดที่สุดคือ การหยุดปีนและพาผู้ป่วยลดระดับความสูง (Descend) ลงสู่ที่ต่ำทันทีโดยไม่มีข้อยกเว้น เพราะชีวิตและความปลอดภัยท่ามกลางสภาพอากาศอันแปรปรวนบนภูเขาสูง ย่อมสำคัญเหนือเป้าหมายอื่นใดทั้งหมด